Οστεοαρθρίτιδα Γόνατος

Η οστεοαρθρίτιδα γόνατος είναι μια χρόνια εκφυλιστική πάθηση, κατά την οποία ο αρθρικός χόνδρος που καλύπτει και προστατεύει τις επιφάνειες των οστών φθείρεται σταδιακά. Αποτελεί μια από τις σημαντικότερες αιτίες πόνου, λειτουργικού περιορισμού και αναπηρίας στις αναπτυγμένες χώρες, ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικίες.

Καθώς ο χόνδρος λεπταίνει και χάνει τη λεία επιφάνειά του, τα οστά δεν κινούνται πλέον ομαλά μέσα στην άρθρωση. Σε προχωρημένα στάδια, ο χόνδρος μπορεί να καταστραφεί σε μεγάλο βαθμό, με αποτέλεσμα οι οστικές επιφάνειες να έρχονται σε άμεση επαφή.

Η πάθηση δεν περιορίζεται μόνο στον αρθρικό χόνδρο, αλλά μπορεί να προκαλέσει αλλαγές σε ολόκληρη την άρθρωση. Με την εξέλιξή της, είναι δυνατόν να σχηματιστούν νέα οστικά μορφώματα, τα λεγόμενα οστεόφυτα και να επηρεαστούν ο αρθρικός θύλακος και οι γύρω ιστοί.

Επίσης, η οστεοαρθρίτιδα μπορεί να προσβάλει ένα ή περισσότερα διαμερίσματα του γόνατος. Συχνότερα εμφανίζεται στο έσω μηροκνημιαίο διαμέρισμα, μπορεί όμως να αφορά και το έξω τμήμα ή την επιγονατιδομηριαία άρθρωση.

Οστεοαρθρίτιδα γόνατος: Ανατομία του γόνατος

Το γόνατο είναι η μεγαλύτερη άρθρωση του ανθρώπινου σώματος και αποτελείται από τρία βασικά οστά, το μηριαίο, την κνήμη και την επιγονατίδα.

Λειτουργικά η άρθρωση χωρίζεται σε τρία διαμερίσματα:

• Το έσω μηροκνημιαίο διαμέρισμα
• Το έξω μηροκνημιαίο διαμέρισμα
• Την επιγονατιδομηριαία άρθρωση

Η επιγονατίδα βρίσκεται στο πρόσθιο μέρος του γόνατος και κινείται μέσα στην τροχιλία του μηριαίου οστού. Παράλληλα, προστατεύει την άρθρωση και αυξάνει τη δύναμη του τετρακέφαλου μυός.

Στη συνέχεια οι επιφάνειες των οστών καλύπτονται από λείο αρθρικό χόνδρο. Ο χόνδρος μειώνει την τριβή, απορροφά τους κραδασμούς και επιτρέπει την ομαλή κίνηση της άρθρωσης.

Επιπλέον, οι μηνίσκοι κατανέμουν τα φορτία και ενισχύουν τη σταθερότητα.

Τέλος, οι σύνδεσμοι, οι τένοντες και οι μύες συνεργάζονται, ώστε το γόνατο να κινείται με ασφάλεια.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η οστεοαρθρίτιδα γόνατος διακρίνεται σε πρωτοπαθή και δευτεροπαθή. Στην πρωτοπαθή μορφή δεν εντοπίζεται πάντοτε ένα συγκεκριμένο αίτιο. Συνήθως σχετίζεται με την ηλικία, τη σταδιακή φθορά και την κληρονομική προδιάθεση.

Αντίθετα, η δευτεροπαθής οστεοαρθρίτιδα συνδέεται με συγκεκριμένους παράγοντες ή παλαιότερες βλάβες της άρθρωσης.

Οι συχνότεροι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο είναι:

• Το υπερβολικό σωματικό βάρος
• Οι παλαιότεροι τραυματισμοί του γόνατος
• Τα κατάγματα που επεκτείνονται στην άρθρωση
• Οι βλάβες των μηνίσκων ή των συνδέσμων
• Η αστάθεια της άρθρωσης
• Οι φλεγμονώδεις παθήσεις, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα
• Η έντονη χειρωνακτική εργασία ή η μακροχρόνια καταπόνηση

Ποια συμπτώματα προκαλεί η οστεοαρθρίτιδα γόνατος;

Το κύριο σύμπτωμα είναι ο πόνος. Αρχικά, μπορεί να εμφανίζεται μόνο μετά από έντονη δραστηριότητα και να υποχωρεί με την ξεκούραση. Με την εξέλιξη της πάθησης όμως, μπορεί να επιμένει κατά την ηρεμία ή ακόμη και τη νύχτα.

Ο εντοπισμός του πόνου εξαρτάται από το σημείο που έχει υποστεί τη μεγαλύτερη φθορά. Για παράδειγμα, στην επιγονατιδομηριαία αρθρίτιδα, ο πόνος εμφανίζεται κυρίως μπροστά από το γόνατο.

Άλλα συχνά συμπτώματα είναι:

• Δυσκαμψία μετά την ακινησία ή το πρωινό ξύπνημα
• Οίδημα και αίσθημα τάσης στην άρθρωση
• Περιορισμός της κάμψης ή της πλήρους έκτασης
• Κριγμός ή αίσθημα τριβής κατά την κίνηση
• Αστάθεια
• Δυσκολία στο περπάτημα και στην παρατεταμένη ορθοστασία
• Πόνος στις σκάλες, στο γονάτισμα, στην έγερση από χαμηλά καθίσματα
• Μείωση της μυϊκής δύναμης
• Παραμόρφωση του γόνατος σε προχωρημένα στάδια

Επίσης, σε προχωρημένες περιπτώσεις, το γόνατο μπορεί να παραμένει σε ελαφρά κάμψη και να μην τεντώνει πλήρως. Αυτή η κατάσταση δυσκολεύει τη βάδιση και επιβαρύνει τις υπόλοιπες αρθρώσεις του κάτω άκρου.

Οστεοαρθρίτιδα γόνατος: Πώς γίνεται η διάγνωση;

Ο ορθοπεδικός χειρουργός ξεκινά τη διάγνωση με τη λήψη του ιστορικού και την κλινική εξέταση.

Αρχικά, διερευνά την ένταση, τη διάρκεια και την ακριβή θέση του πόνου. Επίσης, εξετάζει ποιες κινήσεις επιδεινώνουν τα συμπτώματα.

Κατά την εξέταση, αξιολογεί:

• Το εύρος κίνησης του γόνατος
• Την παρουσία οιδήματος
• Τη μυϊκή δύναμη
• Τη σταθερότητα των συνδέσμων
• Την ευθυγράμμιση των κάτω άκρων
• Τον τρόπο βάδισης
• Την παρουσία κριγμού ή ευαισθησίας

Επιπλέον, οι ακτινογραφίες σε όρθια θέση δείχνουν τη στένωση του μεσάρθριου διαστήματος, τα οστεόφυτα και τις πιθανές παραμορφώσεις. Παράλληλα, βοηθούν τον γιατρό να εκτιμήσει ποια διαμερίσματα έχουν προσβληθεί. Ακόμα, η μαγνητική τομογραφία δεν είναι πάντα απαραίτητη, μπορεί να χρειαστεί σε νεότερους ασθενείς ή όταν η διάγνωση δεν είναι σαφής.

Αντιμετώπιση της οστεοαρθρίτιδας γόνατος

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το στάδιο της νόσου, τα συμπτώματα και τις καθημερινές ανάγκες του ασθενούς.

Επίσης, ο γιατρός λαμβάνει υπόψη τη γενική υγεία, την ευθυγράμμιση του γόνατος και την έκταση της φθοράς.

Στα αρχικά και ενδιάμεσα στάδια εφαρμόζεται συνήθως συντηρητική θεραπεία. Όταν όμως η φθορά είναι προχωρημένη και ο πόνος περιορίζει σημαντικά την καθημερινότητα, μπορεί να χρειαστεί χειρουργική αντιμετώπιση.

Συντηρητική θεραπεία

Η συντηρητική αντιμετώπιση δεν αναστρέφει τη φθορά του χόνδρου. Μπορεί, ωστόσο, να μειώσει τον πόνο και να βελτιώσει τη λειτουργία του γόνατος.

Οι βασικές επιλογές περιλαμβάνουν:

• Τροποποίηση δραστηριοτήτων
• Άσκηση
• Απώλεια βάρους
• Φυσικοθεραπεία
• Φαρμακευτική αγωγή
• Βοηθήματα και κηδεμόνες
• Ενδαρθρικές εγχύσεις

Χειρουργικές επιλογές

Όταν η συντηρητική αγωγή δεν προσφέρει επαρκή ανακούφιση, ο ορθοπεδικός εξετάζει τις χειρουργικές επιλογές. Η επιλογή εξαρτάται από την ηλικία, τη θέση της βλάβης και τον βαθμό της αρθρίτιδας.

Αρθροσκοπική χονδροπλαστική: Μπορεί να εφαρμοστεί σε επιλεγμένους ασθενείς με εντοπισμένες χόνδρινες βλάβες ή μηχανικά συμπτώματα. Ωστόσο, η αρθροσκόπηση δεν αποτελεί συνήθως θεραπεία για τη διάχυτη, προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα.

Τεχνικές αποκατάστασης χόνδρου: Τα οστεοχόνδρινα μοσχεύματα βρίσκουν εφαρμογή κυρίως σε νεότερους ασθενείς με περιορισμένη βλάβη. Δεν αποτελούν κατάλληλη λύση όταν η αρθρίτιδα επηρεάζει μεγάλο μέρος της άρθρωσης.

Διόρθωση της τροχιάς της επιγονατίδας: Σε ασθενείς με κακή ευθυγράμμιση, ο χειρουργός μπορεί να διορθώσει την πορεία της επιγονατίδας. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να απαιτηθεί επέμβαση στα μαλακά μόρια ή μεταφορά του κνημιαίου κυρτώματος.

Οστεοτομία: Η οστεοτομία διορθώνει τον μηχανικό άξονα του κάτω άκρου και μεταφέρει τα φορτία σε υγιέστερο τμήμα του γόνατος. Απευθύνεται κυρίως σε νεότερους, δραστήριους ασθενείς με φθορά σε ένα διαμέρισμα.

Επιγονατιδομηριαία αρθροπλαστική: Όταν η προχωρημένη αρθρίτιδα περιορίζεται αποκλειστικά στην επιγονατιδομηριαία άρθρωση, ο χειρουργός μπορεί να αντικαταστήσει μόνο τις συγκεκριμένες επιφάνειες.

Μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική: Αν η βλάβη αφορά μόνο το έσω ή το έξω διαμέρισμα, μπορεί να αντικατασταθεί μόνο το φθαρμένο τμήμα. Έτσι, διατηρούνται περισσότερα υγιή στοιχεία του γόνατος.

Ολική αρθροπλαστική γόνατος: Όταν η οστεοαρθρίτιδα επηρεάζει περισσότερα διαμερίσματα, ο χειρουργός αντικαθιστά τις κατεστραμμένες αρθρικές επιφάνειες με ειδικά εμφυτεύματα.

Ρομποτική αρθροπλαστική γόνατος: Αποτελεί σύγχρονη επιλογή για ασθενείς με προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα. Το ρομποτικό σύστημα καθοδηγεί τον χειρουργό στον ακριβή σχεδιασμό και την τοποθέτηση των εμφυτευμάτων, χωρίς να τον αντικαθιστά. Με αυτόν τον τρόπο, η επέμβαση προσαρμόζεται καλύτερα στην ανατομία του ασθενούς και περιορίζεται η παρέμβαση στους υγιείς ιστούς. Στόχος είναι η μείωση του πόνου, η βελτίωση της κίνησης και η ασφαλής επιστροφή στην καθημερινότητα.

Η οστεοαρθρίτιδα γόνατος μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την κινητικότητα και την ποιότητα ζωής. Η έγκαιρη αξιολόγηση από εξειδικευμένο ορθοπεδικό βοηθά στην επιλογή της κατάλληλης θεραπείας, από τη συντηρητική αντιμετώπιση έως τη ρομποτική αρθροπλαστική γόνατος, όταν αυτή κρίνεται απαραίτητη.

Ο Δρ. Γεώργιος Μπεσίρης, Χειρουργός Ορθοπεδικός και Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής Αθηνών, διαθέτει ιδιαίτερη εμπειρία στην αντιμετώπιση των παθήσεων του γόνατος και εφαρμόζει σύγχρονες, εξατομικευμένες θεραπευτικές τεχνικές. Για περισσότερες πληροφορίες ή για να προγραμματίσετε την αξιολόγησή σας, επικοινωνήστε με το ιατρείο.