Είναι πολύ συνηθισμένο, στην καθημερινή πρακτική του ιατρείου, ο ορθοπαιδικός χειρουργός να καλείται να απαντήσει σε μία σειρά ερωτήσεων των ασθενών για την χειρουργική επέμβαση της ολικής αρθροπλαστικής ισχίου. Πολλές από αυτές έχουν δημιουργηθεί από κάποιους “μύθους” που επικρατούν στο διαδίκτυο, ή και κάποιους ανθρώπινους φόβους για την επέμβαση από την πλευρά του ασθενή.

Ποια είναι η ανατομική κατασκευή του ισχίου;

Άρθρωση του ισχίου χρησιμεύει στη γεφύρωση μεταξύ της λεκάνης και του κάτω άκρου. Σχηματίζεται μεταξύ της κεφαλής του μηριαίου οστού και της κοτύλης. Η κεφαλή έχει σχήμα ημισφαιρικό ενώ η κοτύλη κοίλο ενώ οι επιφάνεια των οστών καλύπτεται καλύπτονται από αρθρικό χόνδρο.

Τι είναι η ολική αρθροπλαστική ισχίου;

Η ολική αρθροπλαστική έχει ως στόχο την αντικατάσταση της φθαρμένης με μία τεχνητή άρθρωση. Κατά την επέμβαση αφαιρείται η φθαρμένη κεφαλή του μηριαίου οστού για να τοποθετηθεί ένας ειδικός στυλεός, ενώ η κοτύλη προετοιμάζεται για να τοποθετηθεί μία ημισφαιρική κοτύλη. Στον μηριαίο στυλεό τοποθετείται μεταλλική ή κεραμική κεφαλή ενώ στην κοτύλη τοποθετείται ένθετο από πολυαιθυλένιο ή κεραμικό ή μεταλλικό υλικό.

Συνήθως ο μηριαίος στυλεός τοποθετείται εντός του μηριαίου οστού χωρίς την παρεμβολή συνθετικού υλικού (“τσιμέντο”). Οι επιφάνειες των υλικών έχουν κατάλληλη επεξεργασία και επικάλυψη με την οποία διευκολύνεται η ενσωμάτωση του υλικού στο οστό. Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν χρησιμοποιείται μεταλλικός στυλεός στο μηριαίο, αλλά τοποθετείται ειδική μεταλλική επικάλυψη (αρθροπλαστική επιφανείας).

Τι είναι η ελάχιστα παρεμβατική αρθροπλαστική του ισχίου (Minimally Invasive Total Hip Replacement)

Είναι μία χειρουργική τεχνική με την οποία η επέμβαση πραγματοποιείται με την χρήση μικρότερων τομών του δέρματος. Εκτός από αυτό δεν υπάρχει καμία άλλη διαφορά από τη συνήθη αρθροπλαστική. Το μικρότερο χειρουργικό τραύμα διευκολύνει την ανάρρωση του ασθενή άμεσα μετεγχειρητικά. Μετά όμως τον πρώτο μήνα από την επέμβαση δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ των διαφόρων χειρουργικών τεχνικών. Οι ελάχιστα παρεμβατικές τεχνικές θα πρέπει να πραγματοποιούνται από εξειδικευμένους χειρουργούς γιατί αλλιώς παρουσιάζουν σημαντική πιθανότητα σοβαρών επιπλοκών. Συνήθως επιλέγονται ασθενείς μικρότερης ηλικίας, λεπτοί, υγιείς με ισχυρό κίνητρο για ταχεία αποθεραπεία. Τα πλεονεκτήματα αυτής της τεχνικής είναι βραχυπρόθεσμα και περιλαμβάνουν τον μικρότερο πόνο, τις κοσμητικές τομές, τη μικρότερη βλάβη υγιών ιστών και ίσως την ταχύτερη αποκατάσταση. Μακροπρόθεσμα δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ των διαφόρων τεχνικών.

Είναι δυνατό να πραγματοποιηθεί αρθροπλαστική και στα δύο ισχία ταυτόχρονα;

Αμφοτερόπλευρη αρθροπλαστική είναι δυνατό να πραγματοποιηθεί αλλά αποφεύγεται στα γόνατα σε αντίθεση με τα ισχία λόγω αυξημένης πιθανότητας επιπλοκών. Η βαρύτητα βέβαια της αποκατάστασης και η χειρουργική επιβάρυνση είναι σημαντικά μεγαλύτερη. Συνήθως προτιμάται η πραγματοποίηση των επεμβάσεων διαδοχικά με την παρεμβολή διαστήματος 3-6 μηνών.

Εάν πραγματοποιηθεί αρθροπλαστική στο ένα ισχίο αυτό σημαίνει ότι θα χρειαστεί και στο άλλο ισχίο;

Συχνά η προσβολή από την αρθρίτιδα είναι ετερόπλευρη, περιοριζόμενη μόνο στο ένα γόνατο ή ισχίο. Με την διόρθωση του ενός προβλήματος όμως καθυστερεί η αρθροπλαστική στην άλλη πλευρά του σώματος.

Ποιες είναι οι συνηθέστερες αιτίες για τις οποίες πραγματοποιείται ολική αρθροπλαστική;

Η αρθροπλαστική πραγματοποιείται για την αντιμετώπιση της αρθρίτιδας του ισχίου. Οι συνηθέστερες αιτίες αρθρίτιδας του ισχίου είναι οι παρακάτω:

  • Οστεοαρθρίτιδα, πρωτοπαθής, δευτεροπαθής και συγγενής
  • Ρευματοειδής αρθρίτιδα
  • Τραυματική αρθρίτιδα
  • Άσηπτη νέκρωση
  • Όγκοι

Ποιες είναι οι ενδείξεις της αρθροπλαστικής του ισχίου;

Η αρθροπλαστική πραγματοποιείται σε ασθενείς με βαρεία αρθρίτιδα του ισχίου και σημαντικά συμπτώματα όπως είναι τα παρακάτω:

  • Σημαντικός πόνος που περιορίζει τη δυνατότητα εργασίας και αναψυχής επηρεάζοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής του ασθενή
  • Μέτριας βαρύτητας ή σημαντικός πόνος κατά την ανάπαυση, την ημέρα ή την νύχτα
  • Πόνος που δεν υποχωρεί με αναλγητικά, φυσικοθεραπεία ή χρήση μπαστουνιού
  • Δυσκαμψία με σημαντικό περιορισμό της κινητικότητας του γόνατος
  • Παραμόρφωση των άκρων
  • Εμφάνιση επιπλοκών από την χρήση φαρμάκων
  • Αποτυχία της συντηρητικής θεραπείας

Συνήθως οι ασθενείς έχουν ηλικία άνω των 60 ετών και σημαντικό πόνο ιδίως κατά την κίνηση και περιορισμό της λειτουργικότητας.

Ποιοι είναι οι στόχοι για τους οποίους πραγματοποιείται η επέμβαση;

Η αρθροπλαστική πραγματοποιείται για την αντιμετώπιση του πόνου, της δυσκαμψίας και της μείωσης της λειτουργικότητας και της επιδείνωσης της ποιότητας ζωής του ασθενή. Μετά την επέμβαση ο ασθενής είναι δυνατό να επιστρέψει στις φυσιολογικές δραστηριότητες της ζωής του αλλά δεν είναι επιθυμητή η σημαντική καταπόνηση.

Τι επιτυχία έχει η επέμβαση ολικής αρθροπλαστικής ισχίου;

Μελέτες έχουν δείξει ότι περισσότεροι από το 97% των ασθενών που υποβλήθηκαν σε τέτοια επέμβαση ήταν πολύ ικανοποιημένοι με το αποτέλεσμα.

Τι είναι και πως αντιμετωπίζεται το εξάρθρημα της αρθροπλαστικής;

Εξάρθρημα μπορεί να παρουσιαστεί στο 3% των αρθροπλαστικών. Οφείλεται συχνά σε έλλειψη συμμόρφωσης του ασθενή στις μετεγχειρητικές οδηγίες ή σε χαλαρότητα των ιστών και των μυών του ισχίου ή σε πλημμελή τοποθέτηση των υλικών. Το πρώτο εξάρθρημα ανατάσσεται κλειστά ενώ εάν υποτροπιάζει είναι αναγκαία η αναθεώρηση της αρθροπλαστικής.

Τι είναι και πως αντιμετωπίζεται η χαλάρωση της αρθροπλαστικής;

Η χαλάρωση της αρθροπλαστικής συνίσταται σε αποκόλληση των υλικών που έχουν τοποθετηθεί είτε από το οστό είτε μεταξύ τους. Ο ασθενής παρουσιάζει πόνο που δεν υπήρχε πριν και περιορισμό της λειτουργικότητάς του. Το πρόβλημα αυτό αντιμετωπίζεται με αναθεώρηση της επέμβασης.

Είναι σωστό ότι θα πρέπει να καθυστερήσει η αρθροπλαστική του ισχίου όσο γίνεται περισσότερο;

Η άποψη αυτή είναι εντελώς λανθασμένη. Είναι προτιμότερο να υποβληθεί ο ασθενής σε χειρουργική επέμβαση νωρίτερα κατά τη διάρκεια της ζωής προκειμένου να έχει καλύτερο λειτουργικό αποτέλεσμα. Η καθυστέρηση της επέμβασης μειώνει την ποιότητα της ζωής τόσο πριν όσο και μετά από την επέμβαση. Εξάλλου δεν υπάρχει συντηρητική θεραπεία της οστεοαρθρίτιδας. Η πάθηση θα εξελιχθεί και είναι πιθανό να χρειαστεί να υποβληθεί ο ασθενής στην επέμβαση σε μεγαλύτερη ηλικία και πιθανά με περισσότερα προβλήματα.

Από ποια τμήματα και από τι είδους υλικά αποτελείται η ολική αρθροπλαστική;

Η αρθροπλαστική του ισχίου αποτελείται από την κοτύλη, το πλαστικό κυπέλιο, την κεφαλή και τον μηριαίο στυλεό.

Τα μεταλλικά μέρη κατασκευάζονται από τιτάνιο ή χρώμιο-κοβάλτιο, το κυπέλιο από πολυαιθυλένιο και η κεφαλή είτε από μέταλλο είτε από κεραμικό.

Υπάρχουν πολλοί τύποι αρθροπλαστικής με διαφορετικό σχεδιασμό, μέγεθος και υλικά. Σε επιλεγμένους ασθενείς είναι δυνατό να κατασκευαστούν υλικά που να εφαρμόζουν πλήρως στα δικά τους οστά.

Ποια είναι η διάρκεια ζωής της ολικής αρθροπλαστικής του ισχίου;

Η διάρκεια ζωής της αρθροπλαστική εξαρτάται από την αντοχή των υλικών στην φθορά, ιδίως του πολυαιθυλενίου, από την βαρύτητα της χρήσης, από την ποιότητα του οστού κ.λ.π. Η διάρκεια ζωής στατιστικά κυμαίνεται από 1 μήνα έως 35 χρόνια. Σε γενικές όμως γραμμές η αρθροπλαστική του ισχίου αναμένεται να έχει διάρκεια 20 χρόνια στο 80% των ασθενών.

Τι συμβαίνει εάν καταστραφεί η ολική αρθροπλαστική;

Εάν φθαρεί η αρθροπλαστική είναι δυνατό να αλλαχθεί μετά από επέμβαση αναθεώρησης 1 ή και 2 φορές.

Τι περιλαμβάνει η προετοιμασία για την ολική αρθροπλαστική του ισχίου;

Η προετοιμασία για την πραγματοποίηση της επέμβασης περιλαμβάνει βελτίωσης της γενικής φυσικής κατάστασης και της υγείας του ασθενή. Είναι χρήσιμο να βελτιωθεί η κινητικότητα και η μυϊκή ισχύς του ασθενή προ της επέμβασης προκειμένου να βελτιωθεί η μετεγχειρητική αποκατάσταση. Προ της επέμβασης ο ασθενής εξετάζεται από παθολόγο, καρδιολόγο και αναισθησιολόγο και πραγματοποιούνται όλες οι αναγκαίες εξετάσεις αίματος και ούρων προκειμένου να προετοιμαστεί ο ασθενής για την επέμβαση σωματικά και ψυχολογικά.

Συχνά είναι αναγκαία η διακοπή ορισμένων φαρμάκων προ της επέμβασης όπως είναι τα αντιπηκτικά (ασπιρίνη, Sintrom, Plavix), τα αντιφλεγμονώδη και τα κυτταροστατικά φάρμακα.

Είναι αναγκαία η μετάγγιση αίματος κατά την επέμβαση;

Συνήθως, στους περισσότερους ασθενείς, δεν είναι αναγκαία η μετάγγιση αίματος λόγω των σύγχρονων ατραυματικών χειρουργικών τεχνικών και των μεθόδων μείωσης της διεγχειρητικής αιμορραγίας. Πάντα όμως ζητείται η κατάθεση 1-2 φιαλών αίματος για λόγους ασφαλείας.

Προεγχειρητικά είναι δυνατό να αυξηθεί η αιμοσφαιρίνη του αίματος με την χορήγηση ερυθροποιητίνης, μιας ορμόνης που αυξάνει την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων. Χορηγείται υποδόρια για 3 εβδομάδες προ της επέμβασης μαζί με σίδηρο. Ορισμένοι ασθενείς είναι δυνατό να χορηγήσουν αυτόλογο αίμα μεταξύ 42 και 7 ημερών προ της επέμβασης. Το αίμα αυτό φυλάσσεται και χορηγείται εάν καταστεί αναγκαίο.

Κατά τη διάρκεια της επέμβασης χρησιμοποιείται συσκευή διεγχειρητικής αυτομετάγγισης κατά την οποία το αίμα που συλλέγεται από το χειρουργικό πεδίο διηθείται και επαναχορηγείται. Σε πολλούς ασθενείς χορηγείται διεγχειρητικά τρανεξαμικό οξύ, μία ουσία που μειώνει την αιμορραγία. Μετεγχειρητικά, το αίμα που συλλέγεται από την παροχέτευση του τραύματος για 4-6 χορηγείται και πάλι.

Τι είδους αναισθησία εφαρμόζεται κατά την επέμβαση;

Συνήθως χρησιμοποιείται η επισκληρίδια αναισθησία και αναλγησία. Ο αναισθησιολόγος τοποθετεί υπό τοπική αναισθησία και ανώδυνα έναν λεπτό καθετήρα εντός του επισκληρίδιου χώρου που βρίσκεται μακριά από τα νεύρα της μέσης. Δια του καθετήρα αυτού χορηγείται τοπικό αναισθητικό με το οποίο αναισθητοποιούνται τα κάτω άκρα. Ο καθετήρας αυτός συνδέεται με αντλία συνεχούς έγχυσης μικρής ποσότητας αναισθητικού καθόλη τη μετεγχειρητική περίοδο επιτυγχάνοντας άριστη αναλγησία. Κατά την διάρκεια της επέμβασης χορηγείται μέθη έτσι ώστε ο ασθενής να κοιμάται και να μην ακούει τους ενοχλητικούς θορύβους του χειρουργείου.

Με ποιο τρόπο πραγματοποιείται η αρθροπλαστική του ισχίου;

Κατά την επέμβαση πραγματοποιείται μικρή χειρουργική τομή στην περιοχή του ισχίου και αφαιρούνται ο αυχένας και η κεφαλή του μηριαίου οστού. Η κοτύλη διευρύνεται λίγο έτσι ώστε να αφαιρεθεί ο φθαρμένος αρθρικός χόνδρος και τοποθετείται η νέα μεταλλική ημισφαιρική κοτύλη και το κυπέλιο από πολυαιθυλένιο.

Στο μηριαίο οστό διευρύνεται ο αυλός του και τοποθετείται με ή χωρίς την παρεμβολή συνθετικού τσιμέντου ο μηριαίος στυλεός. Ακολουθεί η δοκιμαστική ανάταξη του ισχίου και ο έλεγχος του μήκους και της σταθερότητας του. Τέλος, τοποθετείται η κεφαλή που έχει αποφασιστεί και το ισχίο ανατάσσεται οριστικά. Το τραύμα συρράπτεται και ο ασθενής μεταφέρεται στην ανάνηψη. Η διάρκεια της επέμβασης κυμαίνεται μεταξύ 45 και 60 λεπτών.

Τι χρειάζεται να φέρω μαζί μου στην κλινική;

Βακτηρίες αγκώνα ή ένα Πι, πυτζάμες ή νυχτικό, κλειστά παπούτσια χωρίς τακούνι με καλή αντιολισθητική σόλα, ανυψωτικό λεκάνης και είδη προσωπικής υγιεινής.

Πονάει ο ασθενής κατά την νοσηλεία του στην κλινική αλλά και μετά;

Στις περισσότερες περιπτώσεις οι ασθενείς δεν νιώθουν καθόλου, ή μερικές φορές ελάχιστο πόνο τις πρώτες ώρες και ημέρες μετά την εγχείρηση. Στις ακόλουθες εβδομάδες ο πόνος είναι σχεδόν μηδενικός.

Ως χειρουργική επέμβαση, δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να είναι ανώδυνη και αναίμακτη, αφού χρειάζεται να εισαχθούν στο σώμα τεχνητά υλικά. Ωστόσο, όπως γράφεται και παραπάνω, ο πόνος έχει πλέον ελαχιστοποιηθεί, και συνήθως είναι μηδενικός για τον ασθενή, ενώ με τις νέες τεχνικές η απώλεια αίματος είναι συνήθως πολύ μικρού βαθμού.

Τι συμβαίνει μετά την επέμβαση;

Ο ασθενής παραμένει στην ανάνηψη για 1 περίπου ώρα. Η κινητοποίηση στο κρεβάτι αρχίζει το απόγευμα της ημέρας του χειρουργείου ενώ την επομένη είναι αναγκαία η βάδιση με την επίβλεψη των φυσικοθεραπευτών. Η χορήγηση αντιβιοτικών διαρκεί 48 ώρες, διάστημα για το οποίο είναι αναγκαία και η παρουσία ουροκαθετήρα. Η διάρκεια παραμονής στο νοσοκομείο είναι 3-4 ημέρες. Η χρήση βακτηριών είναι αναγκαία για διάστημα 4-6 εβδομάδων μετά την επέμβαση.

Τι θα πρέπει να περιμένει ο ασθενής από την αρθροπλαστική του ισχίου;

Η αρθροπλαστική πραγματοποιείται για την επίτευξη αναλγησίας η οποία επιτυγχάνεται στο 95% των ασθενών. Επιτρέπει στους ασθενείς να πραγματοποιούν άνετα τις καθημερινές τους δραστηριότητες. Υπό προϋποθέσεις επιτρέπεται και η πραγματοποίηση ορισμένων αθλητικών δραστηριοτήτων. Οι περισσότεροι ασθενείς επανακτούν την κινητικότητα που είχαν απωλέσει.

Πότε μπορώ να περπατήσω μετά την επέμβαση;

Ο ασθενής σηκώνεται από το κρεβάτι την ίδια μέρα. Την επόμενη ημέρα κάνει τα πρώτα του βήματα, και συνήθως την δεύτερη ημέρα είναι ικανός να ανεβοκατέβει και τις σκάλες. Μπορεί ανεξάρτητα να πάει στην τουαλέτα, χωρίς βοήθεια.

Πότε μπορώ να οδηγήσω;

Γενικά συνιστάται η οδήγηση να ξεκινάει μερικές εβδομάδες μετά την επέμβαση, όχι μόνο για ιατρικούς αλλά και για νομικούς λόγους (π.χ. εμπλοκή σε τροχαίο ατύχημα).

Πότε μπορώ να επιστρέψω στην εργασία μου;

Για κάποιον που απασχολείται σε δουλειά γραφείου, η επιστροφή μπορεί να γίνει μετά από 3 έως 6 εβδομάδες. Για χειρωνακτικές εργασίες, η επάνοδος εξατομικεύεται ανάλογα με τον ασθενή και τις ιδιαίτερες συνθήκες της δουλειάς του, όμως γενικά συνιστάται να είναι μετά από 3 μήνες.

Πόσες ημέρες χρειάζεται να νοσηλευτώ στην κλινική;

Η παραμονή εξαρτάται από την ηλικία του ασθενή και από τα πιθανά άλλα παθολογικά προβλήματα που συνυπάρχουν. Σε γενικές γραμμές όμως η νοσηλεία στην κλινική είναι από 2 έως 4 ημέρες.

Κόβονται μύες κατά την επέμβαση;

Οι μύες δεν κόβονται αλλά διαχωρίζονται, και στο τέλος της επέμβασης επανέρχονται στην αρχική τους θέση. Γι αυτό και ο ασθενής είναι ικανός να σταθεί και να περπατήσει άμεσα μετά την επέμβαση.

Χρειάζεται η μετάβασή μου σε κέντρο αποκατάστασης μετά την κλινική;

Σπάνια χρειάζεται κάτι τέτοιο, ειδικά σε νέους ασθενείς. Σε περιπτώσεις όμως ασθενών με μεγάλη ηλικία, ή όταν δεν υπάρχει οικογενειακό περιβάλλον, τότε είναι προτιμότερο να διαμένει κανείς σε κέντρο αποκατάστασης για μερικές εβδομάδες.

Υπάρχουν κίνδυνοι και επιπλοκές από αυτήν την επέμβαση;

Όπως σε όλες τις χειρουργικές επεμβάσεις στην ιατρική, έτσι και σε αυτήν υπάρχει πάντα η πιθανότητα κάποιων επιπλοκών. Όμως, πλέον, το ποσοστό τους είναι πολύ χαμηλό, και κυμαίνεται γύρω στο 1 έως 1,5%.

Πόσο καιρό θα κρατήσουν τα υλικά στο σώμα μου;

Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ασθενών, περίπου 95 στους 100, θα διατηρήσουν τα υλικά αυτά για 10 χρόνια. Για κάποια από τα υλικά που χρησιμοποιούμε, οι μελέτες έδειξαν επιβίωση έως και 90% στα 30 χρόνια. Έτσι, ένας μέσος ασθενής μπορεί να υπολογίζει ότι θα κρατήσει τα υλικά του για 15 έως 25 χρόνια.

Μπορώ να ασχοληθώ με αθλητική δραστηριότητα μετά την επέμβαση;

Συνήθως οι ασθενείς μπορούν να κάνουν τα πάντα. Ωστόσο, συνιστάται γενικά η μη κραδασμική άσκηση (π.χ. αποφυγή μπάσκετ, ποδοσφαίρου), και η ενασχόληση με λιγότερο καταπονητικές δραστηριότητες (π.χ. διπλό τένις, ποδήλατο, χορός).

Πότε μπορώ να έχω σεξουαλική δραστηριότητα μετά την επέμβαση;

Συνιστάται μετά από ένα χρονικό διάστημα περίπου 3 έως 6 εβδομάδων, ανάλογα και με τον ασθενή, και με προσοχή στην στάση. Όμως, ειδικά μετά την πάροδο 3 μηνών, το άτομο μπορεί να επιστρέψει στην κανονική σεξουαλική δραστηριότητα.

Εάν έχω οστεοαρθρίτιδα και στα δύο ισχία, ποια είναι η καλύτερη στρατηγική;

Μπορώ να τα χειρουργήσω και τα δύο μαζί; Γενικά συνιστάται να γίνεται το ένα ισχίο κάθε φορά, και μετά από 3 έως 6 μήνες να χειρουργείται και η άλλη πλευρά. Σπάνια γίνονται και τα δύο μαζί, διότι είναι πολύ δύσκολη η θέση του ασθενή μετά την επέμβαση. Όμως, μετά την πρώτη επέμβαση ο ασθενής θα παρατηρήσει ότι η χειρουργημένη πλευρά είναι μεγαλύτερη σε μήκος από την άλλη, καθώς είναι σχεδόν αναγκαστική η επιμήκυνση. Η ανισοσκελία αυτή όμως συνήθως δεν είναι μεγάλη, και φυσικά διορθώνεται όταν χειρουργηθεί και το άλλο ισχίο.

Οι παραπάνω πληροφορίες ισχύουν για όλες τις περιπτώσεις ασθενών;

Οι παραπάνω πληροφορίες δίνουν μία γενική ιδέα για την επέμβαση της ολικής αρθροπλαστικής ισχίου. Ωστόσο, καθώς ο κάθε ασθενής είναι μοναδική περίπτωση, θα πρέπει να συζητήσετε με τον ορθοπαιδικό σας σχετικά με τις ιδιαίτερες προϋποθέσεις και κινδύνους.